Pendik’in Zemini Sağlam mı? Sosyolojik Açıdan Deprem, Kentleşme ve Eşitsizlik
Bir semtte yürürken yalnızca binalara değil, insanların o binalarla kurduğu ilişkiye de bakmak gerekir. Pendik’te de aynı sokakta yaşayan iki kişinin “zemin sağlam mı?” sorusuna verdiği cevap; oturduğu binanın yaşı, ekonomik imkânları, mahalle geçmişi ve deprem deneyimi nedeniyle birbirinden oldukça farklı olabilir. Bu nedenle Pendik’in zemini sağlam mı? sorusu yalnızca jeolojik değil, aynı zamanda toplumsal bir sorudur.
Pendik’in Zemini Sağlam mı?
Kısa cevap şudur: Pendik’in tamamı için “zemini sağlam” veya “zemini zayıf” şeklinde tek bir değerlendirme yapmak doğru değildir. İlçede jeolojik yapı ve zemin koşulları mahalleye, hatta yerel ölçekte parsel çevresine göre değişebilir.
Özellikle kıyıya yakın ve alüvyon niteliğindeki alanlarla daha yüksek ve farklı jeolojik birimlerin bulunduğu kesimler arasında zemin davranışı bakımından farklar olabilir. Deprem açısından yalnızca zeminin niteliği değil; binanın taşıyıcı sistemi, yapım yılı, mühendislik hizmetleri, zemin etüdü ve mevcut yapılaşma koşulları da önemlidir.
Bu nedenle “Pendik zemini sağlam mı?” sorusunun güvenilir cevabı, mahalle veya parsel ölçeğindeki jeolojik-jeoteknik verilerle verilmelidir.
Zemin Sorusu Neden Sosyolojik Bir Konudur?
Deprem riskini yalnızca fay hatları ve zemin sınıfları üzerinden değerlendirmek, meselenin insan tarafını eksik bırakabilir. Sosyoloji burada önemli bir soru sorar: Risk toplum içinde kimler tarafından, nasıl ve hangi imkânlarla paylaşılmaktadır?
Aynı deprem tehlikesi karşısında herkesin ekonomik ve sosyal olanakları aynı değildir. Daha yüksek gelirli bir hane, binasının performansını inceletmek, güçlendirme yaptırmak veya daha güvenli bir konuta taşınmak konusunda daha fazla seçeneğe sahip olabilir. Kiracıların ise binanın teknik durumunu değiştirme konusunda çok daha sınırlı söz hakkı bulunabilir.
Bu durum deprem riskinin yalnızca doğal bir olay olmadığını, aynı zamanda bir eşitsizlik meselesi olduğunu gösterir.
Mahalle, Gelir ve Güvenlik Algısı
Kent sosyolojisinde “risk” yalnızca fiziksel tehlikeyle açıklanmaz. İnsanların riski algılama biçimleri sosyal çevrelerinden etkilenir.
Örneğin uzun yıllardır aynı mahallede yaşayan bir kişi, komşuluk ilişkileri sayesinde deprem hazırlığı konusunda daha fazla bilgiye ulaşabilir. Başka bir kişi ise yeni taşındığı bir bölgede hem binanın geçmişini hem de zeminin özelliklerini yeterince bilmeyebilir.
Dolayısıyla sosyal sermaye, yani insanların birbirleriyle kurduğu güven ve dayanışma ilişkileri, afetlere hazırlıkta önemli bir kaynak hâline gelir.
Cinsiyet Rolleri ve Afetlere Hazırlık
Deprem hazırlığı toplumsal cinsiyet ilişkilerinden de bağımsız değildir. Ev içindeki bakım sorumluluklarının kadınlar ve erkekler arasında eşit paylaşılmaması, afet öncesi hazırlık ve afet sonrası bakım süreçlerini etkileyebilir.
Çocuklar, yaşlılar veya engelli bireylerle ilgilenme sorumluluğunun belirli kişilerin üzerinde yoğunlaşması, afet anındaki yükü de artırabilir. Bu nedenle afet politikalarının yalnızca “bina güvenliği” üzerinden değil, hane içindeki sorumluluk dağılımı üzerinden de düşünülmesi gerekir.
Pendik’te Kültürel Pratikler ve Deprem Hafızası
İnsanların deprem karşısındaki davranışlarını yalnızca teknik bilgiler belirlemez. Aileden aktarılan deneyimler, mahallede anlatılan eski depremler ve medyada görülen afet görüntüleri de risk algısını şekillendirir.
Türkiye’de 1999 Marmara Depremi ve 2023 Kahramanmaraş depremleri, farklı kuşakların deprem hafızasında güçlü izler bıraktı. Bu olaylardan sonra “deprem çantası”, “toplanma alanı” ve “bina kontrolü” gibi kavramlar günlük yaşamın daha görünür parçaları hâline geldi.
Ancak toplumsal hafızanın güçlü olması her zaman davranış değişikliği anlamına gelmez. İnsanlar tehlikenin farkında oldukları hâlde ekonomik nedenlerle taşınamayabilir veya bina incelemesi yaptıramayabilir.
Güç İlişkileri Nerede Ortaya Çıkıyor?
Burada önemli bir güç ilişkisi ortaya çıkar. Ev sahibi, kiracı, müteahhit, yerel yönetim ve merkezi yönetim aynı risk alanında farklı yetkilere sahiptir.
Kiracı için “binanın güvenliğini araştırmak” çoğu zaman bilgiye ulaşma ve karar alma sorununu beraberinde getirir. Ev sahibi açısından ise güçlendirme maliyeti veya dönüşüm süreci farklı kaygılar yaratabilir.
Bu noktada toplumsal adalet kavramı önem kazanır. Güvenli konut hakkının yalnızca ekonomik gücü yüksek kişilerin erişebileceği bir imkân hâline gelmemesi gerekir.
Bilimsel Veriler Ne Söylüyor?
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin deprem ve zemin çalışmalarında İstanbul’un ilçeleri arasında olduğu gibi aynı ilçe içerisinde de farklı zemin koşullarının bulunabileceği gösterilmektedir. MTA’nın jeoloji haritaları ile AFAD’ın deprem tehlikesi çalışmaları da değerlendirmede kullanılan temel kaynaklar arasındadır.
Bilimsel yaklaşım açısından önemli nokta şudur: Bir ilçenin genel zemin bilgisi, belirli bir binanın güvenli olduğunu kanıtlamaz. Bunun için zemin etüdü, yapı ruhsatı, bina yaşı, taşıyıcı sistem ve gerektiğinde performans analizi birlikte değerlendirilmelidir.
Pendik’te Yaşayanlar İçin Sosyolojik Bir Bakış
Pendik’in zeminini konuşurken “zemin sağlam mı?” sorusunun yanına birkaç soru daha eklemek gerekir:
Güvenli Konuta Kimler Erişebiliyor?
Bir mahallede güvenli binaların bulunması tek başına yeterli değildir. O binalarda kimlerin yaşayabildiği de önemlidir. Konut fiyatları yükseldiğinde düşük gelirli ailelerin seçenekleri daralabilir ve afet riski ile ekonomik eşitsizlik birbirini güçlendirebilir.
Mahalle Dayanışması Neden Önemli?
Deprem sonrasında resmi kurumların kapasitesi kadar komşuluk ilişkileri de önem kazanabilir. Kimin yardıma ihtiyacı olduğunu bilmek, yaşlıları ve çocukları tanımak, ortak toplanma alanlarını bilmek toplumsal dayanıklılığı artırabilir.
Sonuç: Pendik’in Zemini Tek Bir Cümleyle Anlatılamaz
Pendik’in zemini sağlam mı? sorusuna verilecek en doğru cevap, ilçenin zemin koşullarının homojen olmadığıdır. Kıyı ve dolguya yakın alanlar, alüvyon zeminler ve daha sağlam jeolojik birimlerin bulunduğu bölgeler farklı değerlendirmeler gerektirebilir.
Fakat sosyolojik açıdan daha önemli soru şudur: Deprem riskine karşı güvenli bir kent oluşturmak için bilimsel bilgiye ve güvenli konuta herkes eşit biçimde ulaşabiliyor mu?
Kaynaklar: AFAD – Türkiye Deprem Tehlike Haritası, MTA – Yerbilimleri Harita Görüntüleyici, İBB – Deprem ve Zemin İncelemeleri.
Kendi Deneyiminiz Ne Söylüyor?
Pendik’te yaşadığınız mahallede insanların deprem riskine bakışı nasıl? Komşular arasında dayanışma olduğunu düşünüyor musunuz? Sizce güvenli konut herkes için ulaşılabilir mi? Zemin, bina güvenliği ve toplumsal eşitsizlik arasındaki ilişkiyi kendi çevrenizde nasıl gözlemliyorsunuz?
Topfollow ailesi adına Pendikin zemini sağlam mı hakkında hazırladığımız bu yazının sonuna geldik.